Cek ve senet, ticari hayatta sık kullanılan kambiyo senetleridir. Her ikisi de Turk Ticaret Kanunu (TTK) ile düzenlenir.

Cek (TTK 780-815):

• Bankaya hitaben yazilmis ödeme emridir
• Uzerinde yazilan tutar, vade tarihinde bankadan tahsil edilir
• Karsiligi mutlaka bankada bulunmalidir (yoksa karsiliksiz cek)
• Damga vergisinden muaftir
• Vade önemli: ileri tarihli cek 2026 itibariyla yasaldir

Senet (Bono) (TTK 776-779):

• Iki kisi arasında borç ikrar belgesidir
• Banka aracisiz, dogrudan borçlu-alacakli arasında
• Damga vergisine tabidir: binde 9.48 (2026 orani)
• Vadesinde odenmedikce icra takibi yapilabilir

Pratikte cek ve senet karistirilir; oysa hukuki sonuclari farklidir:

Yuksek tutarlı vadeli alış-veris için cek tercih edilir (banka guvencesi var).

Esnaf arası küçük tutarlar veya kefil/teminat amacli senet kullanilir.

Pratik Esnaf cek/senet modulu su işlemleri yapar:

1. Cek giris (müşteriden alinan cek)
   • Cek bilgileri: banka, şube, hesap, cek no, tutar, vade
   • Keside eden, ciranta zinciri
   • Portfoye dahil
2. Cek çıkış (tedarikciye verilen cek)
   • Kendi banka cek koceaniniz
   • Bakiyenizden dusulur (carsamba bakiye taahhudu)
3. Senet giris/çıkış (alinan/verilen senet)
4. Ciro (3. kişiye devir)
5. Tahsil/Ödeme (vade tarihinde sonuç)
6. Protesto (karsiliksiz cek/senet)
7. Raporlar (portfoy, vade, durum)

Her işlem cariye yansir, kasa/banka modulleri ile entegredir.

Cekin Zorunlu Unsurlari (TTK 780):

• "Cek" kelimesi
• Belirli tutarin kayıtsız ödeme emri
• Ödeme yapacak banka (muhatap)
• Ödeme yeri
• Keside tarihi ve yeri
• Keside edenin imzasi

Bu unsurlardan biri eksikse cek geçersiz sayilir!

Senedin Zorunlu Unsurlari (TTK 776):

• "Bono" veya "emre muharrer senet" ifadesi
• Kayitsiz sartsiz ödeme vaadi
• Vade
• Ödeme yeri
• Kime veya emrine odenecegi (lehtar)
• Tanzim tarihi ve yeri
• Tanzim edenin imzasi

Damga Vergisi (Senet, 2026):

• Senet tutarı uzerinden binde 9.48
• Örnek: 100.000 TL senet → 948 TL damga vergisi
• Damga vergisi alacakli tarafından beyan edilir

Karsiliksiz Cek, vade tarihinde bankada yeterli para olmadigi için odenmeyen cektir. Hukuki sonuçlar agirdir:

• TCMB Karaliste: 10 yıl süresince cek hesabı acamaz, mevcut hesabı kapanir
• Idari para cezasi: Karsiliksiz cek tutarinin %10'u kadar
• Cek dusurme: Banka cek defterini geri alir
• Karsiliksiz Cek Tutanagi: Banka tarafından düzenlenir, sicilkayitli olarak gonderilir

Cek hamilinin haklari:

1. Protesto cektirme (5 iş günü içinde noter)
2. Hesaba bloke koydurma (banka via)
3. Icra takibi (kambiyo senetlerine özel)
4. Suc duyurusu (eski TTK 638, şimdi cek kanunu)
5. Ciranta zincirini takip (ciroya cevrilen önceki sahislar da sorumlu)

Pratik Esnaf modulunde karsiliksiz cek girildiginde:

• Cek "Karsiliksiz" durumuna gecer
• Cariye yansir (alacak hala duruyor)
• Otomatik "Protesto Hatirlatma" bildirimi gelir (5 gün sayaci)
• Hukuki dosya için not ve evrak yuklenebilir