Satış irsaliyesi, mali sevk anindaki belgelendirme islevini goren resmi muhasebe evrakidir. Vergi Usul Kanunu (VUK) madde 230 hukmu geregi:

• Mal alici adresine sevk edilirken mutlaka irsaliye duzenlenmelidir
• Sevk anindan itibaren 7 gün içinde faturaya cevrilmelidir
• Mal sevkiyat aracinda irsaliye mutlaka bulunmali, yol kontrolunde ibraz edilmelidir
• Irsaliyesiz mal sevkiyati özel usulsuzluk cezasi dogurur

Irsaliyenin amaclari:

• Malin satildigi anin resmi kaniti
• Stoktan çıkış kaydı
• Cariye borç kayıt edilmesi (faturaya cevrilince netlesir)
• Yol kontrol belgesi (jandarma, polis, vergi denetimi)

2024 itibariyle 1.000.000 TL ustu ciroya sahip mukellefler için e-Irsaliye uygulaması zorunlu hale gelmistir. GIB portali uzerinden elektronik gonderim yapılır.

1. Sol menü → Irsaliye → Yeni Satış Irsaliyesi
2. Ust kisimda baslik bilgileri:
   • Irsaliye Tarihi (sevk günü, otomatik bugun)
   • Irsaliye Numarasi (otomatik artar, manuel değiştirilebilir)
   • Cari Seç (alici müşteri)
   • Çıkış Deposu (malin cikacagi ambar)
   • Sevk Adresi (cari kartindan otomatik gelir, değiştirilebilir)
   • Tasiyici (kendi araci / kargo firması / nakliyeci)
   • Plaka / Sürücü Adi (zorunlu degil ama onerilir)
3. Stok kalemleri ekle:
   • Stok Seç butonu veya barkod okut
   • Miktar ve birim fiyat gir
   • Iskonto, KDV otomatik gelir (değiştirilebilir)
4. Toplamlari kontrol et
5. Kaydet veya Kaydet ve Yazdir

Satış irsaliyesi kaydedildiginde sistem otomatik olarak:

Stok Hareketi:

• Kalemlerdeki miktar kadar seçili depodan dusulur
• Stok karti hareket gecmisine Çıkış kaydı olarak girer
• Maliyet hesabı yapılır (FIFO / LIFO / Ortalama)
• Negatif stok kontrolu aktifse uyari verir

Cari Hareketi:

• Cariye borç kayıt edilir (irsaliye tutarı kadar)
• Irsaliyeden gelen borç fatura olusturulana kadar bekler
• Faturaya cevrilince irsaliye borcu silinir, fatura borcu yazilir (net etki aynı kalir)

Muhasebe:

• Irsaliye asamasinda henuz gelir kayıt edilmez
• Gelir kaydı fatura ile yapılır
• Bu nedenle KDV beyani fatura tarihinden uretilir, irsaliye tarihinden degil

Sistemde her irsaliyenin fatura durum etiketi vardir: "Faturalanmadi" / "Kismi Faturalandi" / "Tamamen Faturalandi".

E-Irsaliye 1.000.000 TL ustu ciroya sahip mukellefler için 2024 itibariyle zorunludur. GIB elektronik portali uzerinden gonderilir.

Sistemde e-Irsaliye gonderim adımları:

1. Yeni Satış Irsaliyesi formunu doldur
2. E-Irsaliye olarak gonder kutusunu işaretle
3. Sistem otomatik kontrol eder:
   • Aliciya ait e-Irsaliye mukellefiyeti (GIB sorgu)
   • Stok kalemlerinin GTIP kodu
   • Plaka, taşıyıcı bilgisi (zorunlu alan)
4. Kaydet butonuna basildiginda:
   • Sistem entegratore (Bien / Uyumsoft / CRSSoft) gonderir
   • Entegratör GIB portaline iletir
   • GIB onayi sonrası ETTN numarası doner
   • Alici e-Irsaliyeyi GIB portalinden görür ve kabul/red eder
5. Reddedilirse iptal/itiraz süreci başlar (mevzuat geregi 8 gün içinde)

Detayli e-Donusum dokumani: .claude/docs/edonusum.md

Satış irsaliyesi kaydedildikten sonra tipik iş akışı:

1. Yazdir veya PDF al, mal ile birlikte gonder (3 nusha onerilir: alici / sevkiyat / kendi)
2. Mal sevk edilir, alici teslim alir
3. Alici irsaliyeyi imzalayip kasiyer kasesini basar (kagit), e-Irsaliyede GIB portalinden onaylar
4. 7 gün içinde faturaya cevrilir (toplu birlestirme mumkundur, ay sonu aynı cariye birden çok irsaliye tek faturada toplanabilir)

Önemli noktalar:

• Irsaliye tarihi sevk günü olmalıdır, geri tarih girmek riskli
• Irsaliye numarası artmali, atlama olmamali
• Tasiyici plaka bilgisi kuvvetli onerilir (yol kontrolu için)
• Negatif stok kontrolu aktif tutulmali, hayali sevkiyat onlenir
• Irsaliyenin iptali yerine iade irsaliyesi tercih edilmelidir
• E-Irsaliye reddedilirse sistem otomatik bildirim verir, kullanıcı aksiyon almalı