Bir mamulun toplam maliyeti 3 bilesenden oluşur: Direkt Hammadde (BOM uzerinden), Direkt Iscilik (operasyon sureleri x saatlik ücret), GUM (elektrik, kira, amortisman gibi genel uretim masraflari iş merkezi bazında dagilim).

Recete onaylanir onaylanmaz sistem standart maliyet'i hesaplar: hammadde son alış fiyatlari + iscilik saatleri x saatlik ücret + iş merkezi GUM payi. Bu değer satış fiyati belirleme ve karlilik hesabinda kullanilir.

Uretim emri tamamlandiginda gerçekleşen maliyet hesaplanir: gerçek tuketim x gerçek alış fiyati + gerçek operasyon sureleri x ücret + gerçek GUM dagilimi. Bu değer standart ile karsilastirilir, fark varyans olur.

Varyans 3 grupta incelenir: Fiyat Varyansi (alış fiyati farkı), Miktar Varyansi (fire/tuketim farkı), Verimlilik Varyansi (süre farkı). Pozitif varyans iyiye gider, negatif varyans ust uste tekrarliyorsa reçete revizyonu veya satınalma muzakeresi onerilir.

Mamul bazında maliyet raporu PDF/Excel olarak indirilebilir. Satış fiyati ile maliyet karsilastirilarak brut kar marji hesaplanir, kategori bazında karlilik liderlik tablosu uretilir. Karlili düşük mamul için fiyat artisi veya maliyet azaltma aksiyonu degerlendirilir.

Bir mamulun toplam maliyeti uc temel bilesenden oluşur.

• Direkt Hammadde (DM - Direct Material) → mamul recetesindeki hammadde maliyeti
• Direkt Iscilik (DL - Direct Labor) → operasyon rotasindaki saat x iscilik ücreti
• Genel Uretim Giderleri (GUI - Manufacturing Overhead) → elektrik, kira, amortisman, endirekt iscilik

Mamul Birim Maliyet = DM + DL + GUI

Sistem her uretim emri kapaminda otomatik hesap yapar; fiili değerleri standart ile karsilastirir.

Ipucu: GUI dagilimi en zor olan kalemdir; ya direkt iscilik saatine ya da makine saatine göre dagitilir.

GUI mamullere dagitim anahtari ile yansitilir; seçilen yöntem maliyet dogrulugunu etkiler.

1. Direkt Iscilik Saati → manuel uretim agirlikli isletmeler için
2. Makine Saati → otomasyon agirlikli, makine kullanimi ana etken
3. Direkt Hammadde Maliyeti → hammadde tutarı yuksek olan mamuller fazla yuk alir
4. ABC Costing → her aktivite için ayri dagitim (en hassas ama karmasik)

Örnek hesap: Aylik GUI = 100.000 TL, toplam direkt iscilik 5.000 saat ise saat başına yükleme orani = 20 TL/saat. Bir mamul 3 saat iscilik gerektirirse GUI yuklemesi 60 TL olur.

Önemli: Yöntem seçimi sektore göre yapılır; otomotiv parça makine saati, butik moda direkt iscilik saati kullanir.

Mamulun standart (beklenen) ve fiili (gerçek) maliyeti karsilastirilir; sapma analiz edilir.

• Hammadde Sapmasi → fiyat sapmasi (alış fiyati degisti) + miktar sapmasi (fazla/eksik tuketim)
• Iscilik Sapmasi → ücret sapmasi (mesai oldu) + verim sapmasi (standart sureden farklı)
• GUI Sapmasi → harcama sapmasi (faturalar farklı) + kapasite sapmasi (uretim hacmi farklı)

Lehe (Favorable) sapma → fiili standart altinda, kar artirici. Aleyhe (Unfavorable) sapma → fiili standart ustunde, kar azaltici.

Aksiyon: %5 ustu sapmalar incelenmelidir. Sürekli aleyhe sapma standart maliyetin guncellenmemis oldugunu gosterebilir; standart yilda 1 revize edilir.

e-Fatura matrah: Sevkiyatta fatura tutarı fiili maliyet ustune kar marjli oluşturulur. Yanlis maliyet zararina satisa neden olur.

Maliyet hesaplama DM + DL + GUI bilesenleri, GUI dagitim yöntemi, standart-fiili sapma analizi uc temel süreç üzerine kuruludur.

GUI dagitim yöntemi sektore göre secilir; makine yogun isletmede makine saati, manuel iscilik isletmesinde iscilik saati anahtari kullanilir. Standart maliyet yilda 1 revize edilmelidir.

Kritik: Yanlis maliyet hesabı zararina satisa veya rekabet kaybina yol acar. Sapma analizi duzenli yapılmalı, %5 ustu sapmalar incelenmelidir. Maliyet veri e-Fatura matrahini etkiler.